Künefe’nin Memleketi Neresi? Tartışmaya Açık Bir Konu
İzmir’de yaşıyorum ve ne yazık ki Künefe’nin memleketinin ne olduğunu sormak, şehrimizdeki en sıcak tartışmalardan birine neden olabiliyor. Bir kere, Künefe’nin kökeni üzerine konuştuğumuzda, meselenin çok daha derin olduğunu fark ediyorsunuz. Künefe’nin memleketi neresi? Bu soruyu sormak, sadece bir tatlı meselesi değil, aslında bir kültür mücadelesi, egoların çatışması ve kimliklerin sorgulanması gibi bir şey. Hem lezzetli hem de tartışmalı bir konu. Hadi, gelin bu tatlı meselesine cesurca ve biraz da mizahi bir şekilde girelim. Künefe’nin memleketi neresi, gerçekten de önemli mi?
Künefe’nin Memleketi Neresi? Ve Neden Tartışıyoruz?
Künefe denilince, her İzmirli, “tabii ki Künefe’nin memleketi Hatay” diyecek. Kiminin inadı tutar, “Antakya, Hatay, tamam” diye geçiştirir. Ama ben bir İzmirli olarak şunu söylemeliyim: Bir tatlı hakkında o kadar atıp tutmanın bir anlamı yok, değil mi? Tüm Türkiye’de, hatta belki dünyada “Künefe” dediğinizde akla ilk gelen şehir Hatay oluyor. Ama İzmir’de, bu tatlıyı yediğinizde, yerel kahvecinin önünde, “İzmir Künefesi” yazısını görmekte ne var? İzmir’in tatlılarına da hak ettiği değeri vermek gerekmez mi?
Künefe, tescilli bir Hatay tatlısıdır diyorsanız, o zaman çok temel bir soruyla karşı karşıya kalıyoruz: Tartışmanın amacı nedir? Künefe, Hatay’a ait mi, yoksa aslında bu tatlıyı sevmenin de bir sınırı mı var? Bunun yanı sıra, niye Künefe’yi sadece bir yerle ilişkilendirmek zorundayız? Künefe, sevdiğimiz bir tatlıysa, o zaman bütün Türkiye’nin tatlısı olmuyor mu?
Evet, künefenin Hatay’la özdeşleşmesinde bir gerçeklik payı var. Hatay, oraya özgü geleneksel tarifleri ve birikimiyle bilinir. Fakat buradaki mesele, tatlının tadı ve kalitesinin o kadar değişken olması ve Türkiye’nin dört bir yanına yayılması. Künefe, Türk mutfağında bir kültürel miras gibi. Onu sadece bir şehre ya da bölgeye ait görmek bence hem haksızlık hem de bu tatlının farklı yorumlarını küçümsemek olur.
Künefe: Kültürel Çeşitliliğin Bir Yansıması mı, Yoksa Sahiplenme Tartışması mı?
İzmir’de yaşıyor olmamın belki de etkisiyle, Künefe’yi ben her zaman bir şehirlerarası eğlenceli bir tartışma konusu olarak görmüşümdür. Künefe’nin memleketi ile ilgili bir tartışma açtığınızda, herkesin “benim memleketim” demesi kadar doğal bir şey yok. Kendi bölgesindeki tatlının sahiplenilmesi, bir şehri ve kültürü savunmak, başkalarının o kültüre saygı göstermemesi gibi hisler uyandırabilir. Ama işin içinde bu kadar egolar varsa, tatlının değeri bence kaybolur. Hangi şehre ait olduğu tartışması yerine, herkesin elinden geldiğince iyi künefe yapmaya odaklanması gerekmez mi?
Benim görüşüm biraz daha açık: Künefe Türkiye’nin bir tatlısı, bu kadar basit. Hatay’da tarihi ve geleneksel bir temele dayansa da, diğer şehirlerde de çok başarılı künefeciler var. İzmir’in meşhur tatlıcıları, sahil kenarındaki dondurmacılar, hatta Antalya’daki işletmeler bile künefe konusundaki iddialarını ciddi şekilde sürdürüyorlar. Kendi şehrimi savunmaya çalışırken, aynı zamanda diğer şehirlerin de Künefe’yi en iyi şekilde yaptığına eminim. Bu yüzden, kültürümüzün çeşitliliği aslında Künefe’nin memleketinin “belirsiz” olmasına yol açıyor.
Ama bu konuda da bir sorun var: Künefe, doğru yapıldığında her şehre ait olabilir mi? Tadı, kıvamı, dondurması, şerbeti ve tel kadayıfı… Bütün bu değişkenler, her şehirde bir biçimde farklılık gösterse de, geleneksel tariflere sadık kalınması gerektiğini unutmamak gerek. Eğer bu sadakat kaybolursa, o zaman Künefe’nin kendisi de anlamını kaybeder.
Künefe’nin Hatay’a Ait Olması: Gerçekten İleriye Taşıyor mu?
Bütün bu yazdıklarım, Künefe’nin Hatay’a ait olması fikrini sorgulamak için değil. Ama biraz daha düşünceli bir bakış açısıyla bakınca, Künefe’nin Hatay’a ait olma durumu biraz da nostaljik bir bağlamda tartışılmalı. Hatay, tabii ki hem tarihsel hem de kültürel anlamda, künefenin ev sahibi olma hakkına sahip bir şehir. Ancak, işin içine biraz daha eleştirel bakarsak, Hatay’ın bu tatlıyı diğer şehirlere ya da dünya çapına açmakla ilgili ne gibi katkıları oldu? Bunu tartışmak gerek.
Günümüzde, künefe yapımında kullanılan malzemeler, işçilik ve hatta o tatlıyı hazırlayan insanların deneyimi bence her şeyden daha önemli. Künefe’yi bir şehre, hatta bir bölgeye ait saymak, tatlıyı ticarileştirirken kaybedilen o geleneksel dokuyu da göz ardı etmemize neden olabilir. Künefe’nin memleketi sadece bir yer değil, bir kültürdür. Kültür de statik değil, sürekli evrimleşir. Benim İzmir’deki bir kafede oturup harika bir künefe yemem, Hatay’dan gelen bir şefin yeteneğini küçük görmemi gerektirmez, aksine bu da o kültürün gelişimidir.
Sonuç: Künefe, Kültürel Bir Zenginlik mi, Sahiplenme Klişesi mi?
Sonuç olarak, Künefe’nin memleketi konusu, bence çok da kesin çizgilerle sınırlandırılmamalı. Künefe, Türk mutfağının bir parçası, Türk halkının yediği bir tatlı ve her şehirde, her mutfakta farklı yorumlarla karşımıza çıkabilir. Belki de bizim Künefe’nin memleketi tartışmalarımız, aslında tüm Türkiye’yi kapsayan bir mutfak kültürünü sahiplenme içgüdüsünden doğuyor.
Ama burada bir soru var: Künefe’nin memleketi gerçekten önemli mi? Bir tatlıyı sevmenin ve onu en iyi şekilde yapmanın, onu hangi şehirde yediğimizle ilgisi yok aslında. Künefe, sevdiğimiz bir tatlıysa, bu kadar tartışmanın anlamı da kalmıyor. Künefe, bir şehirden daha fazlasıdır. Bu tatlı, bir toplumun değerlerini, kültürünü ve mirasını yansıtır. Dolayısıyla, hangi şehirden geldiği, aslında önemsizleşir.
Sizce de öyle değil mi? Künefe’nin memleketini, tıpkı kendi memleketinizi savunur gibi, savunmak güzel. Ama belki de bir tatlıyı sahiplenmek yerine, ona verilen değeri daha çok konuşmalıyız.